از دیرباز به علت مسطح و دشتی بودن مراتع و همچنین وجود قنات و رودهای دائمی در این شهرستان، کشاورزی وباغداری رونق فراوانی داشته‌است. هم‌اکنون انواع سیب زمینی‌های بذری وارداتی و خوراکی با بالاترین استاندارد و کیفیت در این شهرستان تولید می‌گردد. از دیگر محصولات کشاورزی می‌توان به سیر سفید خشک، سیرقرمز، گندم و جو، دانه‌های روغنی، گردو و میوهای سر درختی نظیر آلو، گردو و همچنین گوجه فرنگی، خربزه، هندوانه و انواع انگور اشاره کرد. در سالهای اخیر با مکانیزه شدن کشاورزی، نیاز به تولید بیشتر و جستجوی زمین‌های بکر و حاصلخیر، بهاری‌ها اقدام به کشت فراسرزمینی در سایر استان‌ها و حتی کشورهای همجوار نموده‌اند. در دو سال گذشته کمبود بارندگی باعث افزایش مشکلات در زمینه آب‌های زیر زمینی و سطح زیر کشت گردیده‌است.”

کاربرد اراضی بهار به سبب مشاغل مردم این خطه که اصالتاً باغ‌دار و بوستان‌کار بودند، شکل گرفته بود. یعنی زمین‌های حاشیهٔ شهر تماماً تاکستان بود و پرورش باغ انگور بهار را حقیقتاً هیچ‌یک از اقوام ایرانی بلد نبودند.

دشت‌های بهار که متعاقب باغات بهار آغاز و امتداد می‌یافت در گذشته برای کشت هندوانه و خربزه بکار گرفته می‌شد. تخصص فوق‌العاده و منحصر به فرد زارعین بهار در کشت بُستان یعنی عمل آوری هندوانه وخربزه بی‌نظیر و زبانزد است.

بوستان کاری سنتی، تجارت و تعامل با مناطق مختلف :

یکی از اصول تغییرناپذیر بوستان‌کاری سنتی، اختصاص زمین بایر (بُعن ـ بُعت) بود که بقول اساتید این فن، زمین مزروعی که یکبار کشت هندوانه یا خربزه در آن انجام می‌پذیرفت دیگر قابل کشت این دو محصول نبود. این موضوع باعث می‌شد برای تهیهٔ زمین بایر، بوستان‌کاران بهاری اطراف و اکناف ایران را درنوردند و تواماً امتزاج فرهنگی ایجاد کنند. در گذشته مردان گمنامی همچون (حسین فرهانی) معروف به سیمراد، حاج محمد یعقوبی، شاه حسین کورد، علی‌ یعقوبی(معروف به علی سراجوقلی)، حیدر بهاری، گلمحمد بهاری(گلمحمد اسکندر) و رضا بهاری، کربلایی مولا (معروف به کلای مولا از اجداد نویسنده و گردآورنده متن) از پیشکسوتان روابط با اقوام دیگر به‌ویژه کرد‌ها بودند.

دشت کوزه گران

شهرت شهر بهار از قدیم‌الایام به دشت‌های آن به ویژه «دشت قرق» و «دشت کوزه‌گران» بود و کوزه‌گران جلگه‌ای است منتهی به دامنه‌های کوه الوند که کهن‌ترین مسیر ارتباط پایتخت کشور ماد به سمت مغرب و جنوب غربی ایران یعنی به سرزمین‌های شوش، بابل، کد و سومر از این ناحیه عبور می‌نمود. اکنون آزاد راه همدان – کرمانشاه – سنندج و سه‌راهی معروف به گلوگاه، محل تلاقی غرب کشور با مرکز، در دشت کوزه گران قرار دارد.

دشت قرق

دشت قرق مکانی است با شرایط شکارگاهی و سبزه‌زار از گذشته‌های دور. تا چند دههٔ اخیر که چاه‌های عمیق این ناحیه حفر نشده بود در قرق بهار – منطقه‌ای در جنب بهار – تالابی وجود داشت نسبتاً عمیق که در میان گیاهان مردابی آن انواع پرندگان مهاجر به چرا می‌پرداختند و همچنین محل صید ماهی و مرغابی برای صیادان بود.

تالاب دشت قرق که در گذشته بسیار وسیع‌تر بوده در دورهٔ هخامنشی به دریاچهٔ زراومند مشهور بود و در عصر ساسانیان به بهرام آوند شهرت داشت. در رسالهٔ پهلوی شهرستان‌های ایران نیز بدان اشاره شده‌است. موقعیت قرق‌بهار را به لحاظ جغرافیایی درّّه الوند محسوب شده و اینجا پست‌ترین نقطهٔ شمالی جبال الوند است که اکثر آب‌هایی که از قلل مرتفع الوند سرازیر می‌شود در این ناحیه تالابی تشکیل می‌دهد.

به استناد برخی متون کهن بهرام گور همراه اسبش در این باتلاق عمیق فرو رفت و تلاش‌ها برای یافتن او بی‌ثمر ماند.

منابع:
(با اقتباس از سایت بهار (همدان) – ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد،

جواد نوری و سعید جلیلی هنرمند. دیوان اشعار رضا بهاری)

گردآوری و تدوین:
محمد علی حیدری فرشته خو