شهرستان بهار

​«سوزان» دستکندی برای انبار مواد غذایی

شناسه خبر: ۸۷۳۵
​«سوزان» دستکندی برای انبار مواد غذایی

«سوزان» دستکندی برای انبار مواد غذایی و اقلام فاسد شدنی در تاریخ مردم بهار

در زمان های نه چندان دور که در بهار خبری از برق و سردخانه نبود مردمان بهار که بیشتر معیشت آنها از راه کشاورزی و دامداری تامین می شد برای نگه داری مواد غذایی فضاهایی اتاقک مانند را به نام «سوزان» در دل زمین حفر می کردند تا علاوه بر انبار مواد خوراکی هر چیز فاسد شدنی را در آنجا قرار می دادند تا مدت سالم ماندن آنها به درازا بکشد همچنین در زمستان ها این سوزان بود که محصولات و اندوخته های آنها را از گزند سرمازدگی در امان نگه می داشت و در تابستان و ایام گرم سال هم از گرما به دور می نمود. اگرچه در اطراف شهر بهار آثاری مربوط به هزاره های قبل به چشم می خورد، ولی سابقه سکونت مردمان امروزی در آن بیش از هشتصد سال نیست. هدف اولیه این پژوهش بازشناسی، بازگویی و معرفی یکی از دانش های بومی منطقه با فناوری دستکند است. هدف ثانویه پژوهش اندیشه درباره راههای دستیابی به فنون و روش های جدید با تکیه بر دانش و تجربیات فنی پیشینیان شهر بهار است. این دستاورد بومی مربوط به انبار و نگهداری محصولات کشاورزی و باغی با روش های طبیعی، بدون بهره گیری از نیروهای جدید و نوین انرژی است. این مطالعه و رویکرد پژوهشی می تواند نتایج خوبی در برداشته و ما را به راهکارهای بدون هزینه رهنمون سازد. با استفاده از این روش ها می توانیم برای کمک به محیط زیست و جلوگیری از برهم خوردن چرخه طبیعی همراه با افزایش استفاده از امکانات نگهداری سنتی با بهره گیری از مواهب طبیعی محصولات قدم های مفید و موثری برداریم. این فضاها در اصطلاح بهاریها «سوزان» (sözân) ذکر نام می شوند. «سوزان»ها تماماً زیرزمین به شکل زاغه های دستکند، حفر شده و در حیاط خانه یا باغات و مزارع قرار داشتند. تاریخ دقیقی از اینکه اولین بار چه کسی اقدام به حفر آنها نموده یا ساکنان بهار اولین بار این تکنیک را خود ابداع نموده اند یا از قوم و گروهی دیگر آن را کسب و به گونه های مختلف در آن تغییر و یا آن را توسعه داده اند، برای ما برای ما چندان روشن نیست. ولی آنچه مسلم است، در دهه های قبل فقدان حمل و نقل مناسب و نبود راههای مواصلاتی مناسب از یک سو و استفاده کمتر از وجه نقد برای مبادلات روزانه از سوی دیگر به همراه دسترسی آسان و سریع به مواد غذایی، باعث حفر این نوع زاغه ها و انبارها در نزدیک ترین قسمت خانه یا باغ و مزرعه بوده است. «سوزان» در زمستانهای سخت و سرد بهار مکان امن و گرمی برای محصولات باغی و زراعی به شمار می رفت. عموماً کشاورزان و در مواردی دامداران منطقه هر کدام بنابر نوع نیازمندی اقدام به حفر این اتاقکهای می نمودند. «سوزان» مزایای زیادی برای سازنده آن داشت به طوریکه در زمستان محلی مناسب برای نگهداری آذوقه روزهای سرد و سخت سال بود و در روزهای گرم سال مامنی خنک و دلپذیر برای فرار از گرمای تیز و سوزاننده تابستان بود. غالب «سوزان»ها دارای پلان مستطیل شکل و در موارد اندک مربع بودند. ابعاد و اندازه «سوزان» ها بسته به تعداد خانواده و میزان ملک و املاک سازنده آن متفاوت بوده و اندازه دقیق و معینی نداشته اند. با این حال یک «سوزان» حداقل شش مترمربع و حداکثر سی متر مربع مساحت داشتند. راه دسترسی به آن در یکی از زوایای عرضی مستطیل بود و با چندین پله به کف آن منتهی می شد. عرض ورودی هم بیشتر از یک متر نبود و در فصول گرم در آن را باز می گذاشتند. در زمستان و روز های سرد پائیز برای جلوگیری از نفوذ سرما به شدت آن را مسدود می کردند. ارتفاع «سوزان» به ارتفاع قد سازنده آن و در مواقع لزوم به دو متر می رسید. عموماً سقف آن را با تیر چوبی در حالیکه روی آن را با خار و خاشاک پوشانیده بودند، محفوظ می شد. در مواقعی که وسعت داخلی «سوزان»ها بیشتر بود و امکان شکستن یا خم شدن تیرهای چوبی می رفت، سازنده آن یک تیر چوبی قطور به عنوان تیر حمال و باربر در وسط تیرها به شکل پایه عمودی قرار می داد تا بار اضافه را متحمل شده و از فروریختن سقف جلوگیری نماید. تیرها نیز معمولاً از باغات اطراف بهار تهیه و شامل درختان تبریزی و در مواردی هم نارون و یا تنه درختانی مانند؛ سیب، سنجد، زبان گنجشک و سپیدار بود. روی سقف هم تا یک متر با خاک انباشته می کردند. عموماً سقف دارای شیب نسبتاً تندی بود، تا با آب برف، یخ و باران به سرعت از روی آن سرازیر شده تا کمترین نفوذ را به داخل «سوزان» داشته باشد. از نمای بیرون «سوزان»ها از نظر پنهان بودند. تنها در مواردی که «سوزان» در داخل حیاط بود یا اینکه در محل امنی ساخته می شد به میزان ناچیزی از سطح زمین های اطراف بالاتر قرار داشت. اگر «سوزان» در داخل باغ یا زمین های کشاورزی و مزارع قرارداشت، برای جلوگیری از دستبرد مزاحمین به گونه ای ساخته می شد که از بیرون معلوم نباشد. برخی هم اهالی برای تماس کمتر برف و یخبندان و استتار نمودن «سوزان» مقداری شاخ و برگ درخت، هیزم و در مواردی علوفه بر روی آن انبار می نمودند. داخل «سوزان» هم تقسیم بندی خود را داشت، فضایی برای انباشت سیب زمینی، بخشی برای شلغم، چغندر، هویج و ترب و از این قبیل چیزها بود. چند قلاب یا بند برای آویختن سیر و پیاز و خوشه های انگور و در مواردی هم کدو، دستنبو، هندوانه، خربزه و انگور در تیرهای چوبی سقف قرار داشت. در دیوارهای جانبی«سوزان» هم فضاهایی مانند تاقچه حفر می کردند تا خوراکی ها و چیزهای ارزشمند و آسیب پذیر را در آنجا قرار دهند. این تاقچه ها برای قرار دادن چراغ روشنایی هم مورد استفاده قرار می گرفتند. امروزه به دلیل کاهش محسوس سرمای فصول سرد سال و در دسترس بودن مواد غذایی و حمل و نقل آسان شاهد از بین رفتن این نوع دست کندها هستیم. بجای آن به فضاها یا اتاقک هایی که دو یا چند پله از سطح زمین پائین تر قرار دارند، «سوزان» گفته و همان کارکرد را دارند. با این تفاوت که از سیستم های گرمایشی نیز در آنها استفاده می شود.

سلیم سلیمی موید مدیر گروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده مردم شناسی

نظرات
  • نشاط شهر هیچ مسئولیتی در قبال متن نظرات ندارد.
  • نظرات شما پس از تایید نمایش داده می شوند.
  • نظراتی که شامل توهین و ... باشد تایید نخواهند شد.
  • نشاط شهر در قبول یا رد نظر شما آزاد است.
  • وارد کردن نام، آدرس ایمیل و متن نظر الزامیست.
  • آدرس ایمیل شامل www نمی باشد.
  • پس از تکمیل فرم بر روی دکمه ارسال نظر کلیک کنید.
در جواب نظر
اخبار ویژه
اطلاعیه ها
پربازدیدترین اخبار هفته
پربازدیدترین اخبار ماه
یادداشت
گزارش تصویری
آخرین نظرات کاربران
آخرین اخبار
کانال تلگرام نشاط شهر