شهرستان بهار

افزایش توان رقابتی شرکت‌های نفتی ایرانی

شناسه خبر: ۱۰۱۵۱
افزایش توان رقابتی شرکت‌های نفتی ایرانی

تحریم‌های اقتصادی در بدترین زمان و شرایط به صنعت نفت ایران تحمیل شد. از یک دهه گذشته، رقابتی سخت و تنگاتنگ بین کشورهای نفتی سنتی و کشورهای نفتی نوظهور در بازار نفت بر سر تصاحب سهم بیشتری از بازار از طریق افزایش تولید و عرضه نفت خام شکل گرفته و این کشورها سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای تولید نفت متعارف و غیرمتعارف (شیل) را آغاز کرده‌اند.

روی کار آمدن بایدن در آمریکا، پایه های تحریم های اقتصادی و نفتی ایران را به لرزه درآورده است. فارغ از این اما تحریم های فشرده، سخت و هوشمند یک دهه اخیر علاوه بر اینکه بسیاری از آسیب ها و آفت های نظام اقتصادی ایران را برملا کرد، زمینه ای را فراهم کرد تا بخش هایی از دولت مردان درصدد اصلاح بخشی از ساختار (و نه همه ساختار) و رفع آسیب ها و مخاطرات برآیند. درباره کلیت نظام اقتصادی و مدیریتی کشور در شرایط کنونی تحریم این واقعیت وجود دارد که متأسفانه در همچنان بر همان پاشنه میچرخد و اراده یا انگیزهای برای این مهم دیده نمی شود. با وجود آنکه مخاطرات و چالشهای اقتصادی هر روز شدیدتر میشود اما مسائل سیاسی و نگاههای صفر و صدی آنچنان ساختار سیاسی و مدیریتی کشور را دربر گرفته که چالشهای اقتصادی و تبعات سیاسی و اجتماعی آن جدی گرفته نمی شود.

تجربه ثابت کرده که فرصت های توسعه ای در بستر چالش ها نهفته است و از درون چالش هاست که می توان به فرصت رسید. در بین بخش های اقتصادی ایران، شاید اثرات تحریم بر صنعت نفت به طور مستقیم بیش از بخشهای دیگر دیده میشود. فارغ از اثرات شکننده تحریمهای نفتی بر اقتصاد ایران، صنعت نفت نیز در شرایط کنونی با مخاطرات جدی ناشی از تحریمها مواجه است.

تحریم های اقتصادی در بدترین زمان و شرایط به صنعت نفت ایران تحمیل شد. از یک دهه گذشته، رقابتی سخت و تنگاتنگ بین کشورهای نفتی سنتی و کشورهای نفتی نوظهور در بازار نفت بر سر تصاحب سهم بیشتری از بازار از طریق افزایش تولید و عرضه نفت خام شکل گرفته و این کشورها سرمایهگذاری گستردهای برای تولید نفت متعارف و غیرمتعارف (شیل) را آغاز کرده اند. ایران نیز به عنوان چهارمین دارنده ذخایر نفتی دنیا و به عبارت دقیق تر اولین دارنده ذخایر مجموع نفت و گاز جهان از این رقابت مستثنا نیست. قاعده بازی حکم می کند که ایران با بهره گیری از منابع مالی بین المللی و فناوری های روز جهانی روند سرمایه گذاری در طرح های توسعه ای نفت و گاز خود را گسترش دهد تا از رقابت با دیگر کشورها جا نمانده و جایگاه خود را در بازار جهانی نفت حفظ کند. اما تحریم های بین المللی یک دهه گذشته مانع از دسترسی ایران به منابع مالی و فنی بین المللی و به عبارت دقیقتر جذب شرکت های خارجی معتبر و صاحب سرمایه و فناوری شده است. فرصت دوساله اجرای برجام با خروج آمریکا از این توافق نتوانست زمینه حضور پایدار شرکتهای خارجیای مانند توتال را در ایران فراهم کند. این شرایط معنایی جز عقب ماندگی ایران در توسعه توان رقابتی و ازدست رفتن جایگاه اقتصادی و سیاسی در بازار جهانی نفت ندارد؛ چه اینکه در غیاب شرکت های خارجی و تا قبل از تحریم های اخیر، صنعت نفت یک قرنی ایران هنوز نتوانسته به لحاظ مالی، فنی و مهندسی و همچنین مدیریت اجرائی پروژههای نفتی به سطحی از توانمندی برسد که بتواند بخشی از نبود شرکت های خارجی را پر کند. تحریم های یک دهه اخیر تلنگری جدی به صنعت نفت برای رفع وابستگی کامل به خارج و ایجاد اطمینان به شرکتها و بنگاه های داخلی در حوزههای مختلف اعم از ساخت اقلام و تجهیزات استراتژیک مورد نیاز صنعت نفت و گاز، درگیر کردن دانشگاه ها و مراکز عملی کشور با موضوعات راهبردی مانند افزایش ضریب بازیافت نفت و مهمتر از همه بهکارگیری شرکتهای ایرانی در اجرای طرحهای توسعهای صنعت بود. این نگاه اخیر در دو شکل بهصورت جدی پیگیری و عملیاتی شده است. نگاه اول در قالب قراردادهای جدید نفت و گاز موسوم به IPC بود که بر مبنای آن با هدف کسب تجربه و افزایش سطح فنی و مدیریتی، شرکتهای نفتی ایرانی الزاما باید در کنار شرکتهای خارجی در طرحهای توسعهای نفت و گاز حاضر باشند. نمونه این طرح، قرارداد توسعه فاز 11 پارس جنوبی بود که هرچند به دلیل خروج آمریکا از برجام به مرحله اجرائی نرسید اما طبق قرارداد شرکت نفتی ایرانی پتروپارس با دراختیارداشتن 19 درصد سهم در کنار شرکت توتال فرانسه و سیانپیسیآی چین، مهمترین فاز پارس جنوبی را توسعه میداد. این حرکت میتوانست الگوی خوبی برای قراردادهای دیگر باشد.علاوه بر این طبق الگوی قراردادهای جدید نفتی، شرکتهای خارجی موظف بودند حداکثر استفاده از شرکتهای ایرانی را در فرایند اجرای طرحها در بخشهای مختلف اعم از خدماتی، فنی و مهندسی و عملیاتی داشته باشند. تحریمهای نفتی تاکنون مانع از اجرائیشدن این الگو که میتوانست زمینه جهش توان رقابتی شرکتهای ایرانی را فراهم کند، شده است. بااین حال، تحریمها باعث شد که دولت و وزارت نفت با انگیزه بیشتر و با اطمینان به شرکت های ایرانی، تلاش کنند از توانمندی آنها در اجرای طرح های توسعه استفاده کنند همچنین یخ حرکتی این شرکت ها را برای بالابردن توان رقابتی آنها و کاهش وابستگی به شرکت های خارجی، آب کند. طبیعتا

این سیاست با ریسک بزرگی همراه بوده؛ چراکه شرکت های ایران هم به لحاظ توان و اعتبار مالی، برخورداری از توان فنی و مهندسی و همچنین توانمندی اجرا و مدیریت پروژه برای حضور در صنعت ریشه دار و بزرگ نفت و گاز ایران با محدودیت ها و تنگناهای جدی مواجه هستند. باوجوداین وزارت نفت ریسک این سیاست راهبردی را پذیرفته و با اعتماد به شرکتهای ایرانی، زمینه حضور آنها را طرحهای توسعهای نفت و گاز بهخصوص در بخشهای بالادستی و از طریق حمایت معنوی و واقعی مانند بهرهمندسازی آنها از منابع صندوق توسعه ملی و دیگر منابع مالی کشور و ایجاد و تعریف طرحهای مشارکتی فراهم کرده است.

بر این مبنا از سال 95 ایجاد شرکتهای اکتشاف و تولید ایرانی (موسوم به E&P) در دستور کار قرار گرفت و تاکنون 17 شرکت تأیید وزارت نفت را دریافت کردهاند و قرار است در طرح راهبردی نگهداشت و افزایش تولید نفت فعال شوند. علاوه بر شرکت پتروپارس که در غیاب توتال و سیانپیسیآی مدیریت اجرای طرح بزرگ و سرنوشتساز توسعه فاز 11 پارس جنوبی را برعهده گرفته، قرارداد حفظ و افزایش تولید 28 مخزن در حوزه فعالیت شرکت مناطق نفتخیز جنوب که عمدتا در غرب کارون قرار دارند نیز با شرکتهای ایرانی بهصورت مستقل یا در قالب کنسرسیوم امضا شده ( 19 قرارداد) یا درحال طیکردن فرایند امضا است.
بر اساس برنامهریزی انجامشده با فعالیت این شرکتها، روزانه ظرفیت تولید نفت ایران یکمیلیون بشکه افزایش مییابد که در این صورت تا حدی عقبماندگی ایران در رقابت با دیگر کشورها در حوزه تولید نفت جبران شده و از سوی دیگر توانمندی شرکتهای ایرانی در حوزههای مالی، فنی و مدیریتی تا حد زیادی ارتقا پیدا کرده و آسیبپذیری صنعت نفت در حوزه وابستگی کامل به خارج کاهش مییابد. علاوهبراین با رفع تحریمها و امکان بازگشت شرکتهای خارجی به نفت و گاز ایران، شرکتهای ایرانی که دیگر صاحب تجربه شدهاند، با اعتمادبهنفس بیشتر و قدرت چانهزنی بالاتر وارد مذاکره برای اجرای طرحهای توسعهای مشارکتی شده و چه بسا زمینهای برای بینالمللی شدن فعالیت آنها فراهم شود.


علیرضا حشمت پور

انتهای پیام /


نظرات
  • نشاط شهر هیچ مسئولیتی در قبال متن نظرات ندارد.
  • نظرات شما پس از تایید نمایش داده می شوند.
  • نظراتی که شامل توهین و ... باشد تایید نخواهند شد.
  • نشاط شهر در قبول یا رد نظر شما آزاد است.
  • وارد کردن نام، آدرس ایمیل و متن نظر الزامیست.
  • آدرس ایمیل شامل www نمی باشد.
  • پس از تکمیل فرم بر روی دکمه ارسال نظر کلیک کنید.
در جواب نظر
    تاکنون هیچ نظری برای این خبر ثبت نشده است. اولین نفری باشید که برای این خبر نظری ارسال می کنید.
نظرسنجی
بله
خیر
باید بررسی کنم
اخبار ویژه
اطلاعیه ها
پربازدیدترین اخبار هفته
پربازدیدترین اخبار ماه
یادداشت
گزارش تصویری
آخرین نظرات کاربران
آخرین اخبار
کانال تلگرام نشاط شهر